Bitcoin Kaç TL? Güncel BTC Fiyatı, Grafik, Haber ve Rehber Bitcoin Kaç TL? Güncel BTC Fiyatı, Grafik, Haber ve Rehber

Terimler Sözlüğü & Rehber

DeFi Nedir? Faiz, Likidite Havuzları ve Yield Farming Rehberi

Yazar Yazar Admin
20-12-2025
0 Yorum
81 Görüntüleme
DeFi Nedir? Faiz, Likidite Havuzları ve Yield Farming Rehberi

DeFi Nedir? Faiz, Likidite Havuzları ve Yield Farming’in Kısa Tarihi (2025)

Merkezsiz finansın (DeFi) en kafa karıştıran tarafı şu: Banka yok, şube yok, “müşteri temsilcisi” yok… ama borç alıp verebiliyor, faiz kazanabiliyor, kripto takası (swap) yapabiliyor ve hatta “likidite sağlayıp komisyon toplayabiliyorsun”. Tüm bunlar çoğu zaman 7/24, global, izinsiz ve şeffaf şekilde gerçekleşiyor.

Bu rehberde DeFi’yi; faiz, likidite ve yield farming üçgeninde, hem mantığını hem de kısa tarihini anlatarak netleştireceğim. Yazıyı bitirdiğinde “DeFi nedir?” sorusuna sadece tanım olarak değil, mekanik olarak da cevap verebileceksin.

⚠️ Sorumluluk Reddi: Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir. DeFi yüksek risk içerir (akıllı kontrat riski, likidasyon, stablecoin depeg, MEV vb.). Eğitim amaçlıdır.

✅ TL;DR (Featured Snippet için “tanım kutusu”)

DeFi (Decentralized Finance); kredi-borç (lending), kripto takası (DEX), faiz ve getiri stratejileri gibi finansal işlemleri bankalar yerine blokzincirde çalışan akıllı kontratlarla sunan sistemdir. DeFi’de faiz genelde borçlanma talebine göre oluşur; likidite havuzları AMM’lerle swap işlemlerini mümkün kılar; yield farming ise faiz + komisyon + teşvikleri birleştirip getiriyi optimize etmeye çalışır.

İçindekiler (Tıklanabilir TOC)

  1. DeFi Nedir?

  2. DeFi Nasıl Çalışır? Akıllı Kontrat Mantığı

  3. DeFi’de Faiz Ne Demek? APR vs APY

  4. Lending/Borrowing: DeFi Faizinin Motoru

  5. LTV, Health Factor ve Likidasyon

  6. Likidite Nedir? Slippage Neden Olur?

  7. AMM Nedir? Order Book’tan Liquidity Pool’a

  8. LP Token Nedir? Komisyon Geliri Nasıl Kazanılır?

  9. Impermanent Loss Nedir? (Örnekle)

  10. Yield Farming Nedir?

  11. Yield Farming’in Kısa Tarihi (DeFi Summer)

  12. Stablecoin’ler ve DeFi Faizi

  13. DeFi Risk Haritası

  14. Yeni Trendler: L2, LST, Restaking, RWA

  15. Yeni Başlayanlar İçin Adım Adım

  16. Sık Sorulan Sorular (FAQ)

  17. Sonuç + İçerik Önerileri

1) DeFi Nedir? (Kısa Tanım)

DeFi (Decentralized Finance); swap (takas), borç verme-alma (lending/borrowing), faiz, türev ürünler, sigorta ve varlık yönetimi gibi finansal hizmetlerin aracı kurumlar olmadan, çoğunlukla blokzincir üzerinde çalışan akıllı kontratlar aracılığıyla sunulmasıdır.

DeFi’nin temel vaatleri:

  • İzinsiz erişim: Çoğu protokole cüzdanla bağlanıp işlem yapabilirsin.

  • Şeffaflık: Kurallar “kod” olarak zincirde durur; işlemler izlenebilir.

  • Otomasyon: Faiz, teminat, likidasyon gibi süreçler otomatik çalışır.

  • Küresellik: Coğrafya fark etmeksizin erişilebilir.

Ama: DeFi “hızlı ve acımasız”dır. Kural kodda neyse odur. Yanlış işlem, yanlış cüzdan, yanlış ağ → geri dönüş çoğu zaman yok.

2) DeFi Nasıl Çalışır? Akıllı Kontrat Mantığı

DeFi protokollerini “şirket” gibi düşünebilirsin ama aslında çoğu akıllı kontrattır:

  1. Cüzdanınla protokole bağlanırsın (MetaMask vb.)

  2. İşlemi imzalarsın

  3. Kontrat, önceden yazılmış kuralları uygular

Basit bir “faiz” örneği:

  • Sen USDC yatırırsın → protokol bunu bir havuza ekler

  • Başkası teminat yatırıp USDC borç alır

  • Borçlu faiz öder

  • Sen payın oranında faiz kazanırsın

Bankada faiz “yönetim kararı + politika + regülasyon” ile şekillenirken DeFi’de faiz çoğu zaman arz-talep + kullanım oranı (utilization) + risk parametreleri ile oluşur.

3) DeFi’de Faiz Ne Demek? APR vs APY

DeFi’de “faiz/getiri” genelde üç kaynaktan gelir:

1) Borç Faizi (Lending Interest)

Birileri borç alır → faiz öder → havuza gider → sağlayanlar kazanır.

2) İşlem Ücretleri (Trading Fees)

DEX/AMM’de swap yapanlar ücret öder → LP’ler bu ücretten pay alır.

3) Teşvikler (Incentives / Emissions)

Protokoller bazen kendi token’ını dağıtarak ek getiri verir (yield farming’i büyüten şeylerden biri).

SEO için önemli ayrım: Gerçek getiri (fee/interest) daha sürdürülebilir; teşvik getiri (emission) daha spekülatiftir.

APR ve APY farkı

  • APR: Yıllık basit getiri (bileşik değil)

  • APY: Bileşik getiri (faizin faizi)

DeFi protokollerinde gördüğün “%” çoğu zaman değişkendir; piyasa talebi arttıkça faiz yükselir.

4) Lending/Borrowing: DeFi Faizinin Motoru

DeFi’de en yaygın model: overcollateralized lending (fazla teminatlı borç).
Yani borç almak için, borçtan daha değerli teminat yatırırsın.

Örnek:

  • 10.000$ değerinde ETH teminat yatırdın

  • 6.000$ USDC borç aldın

  • Protokol, belirlenen risk parametreleriyle bu ilişkiyi yönetir

Neden fazla teminat?

Çünkü DeFi “seni tanımaz”. Kredi skoru yok. Teminat, sistemin güvenlik kemeridir.

İnsanlar DeFi’de neden borç alır?

  • Varlığı satmadan likidite yaratmak (ETH’yi satmadan USDC almak)

  • Kaldıraçlı pozisyon kurmak (riskli)

  • Yield stratejileri (borrow + farm) (daha riskli)

  • Bazı ülkelerde vergi/strateji (duruma göre değişir)

Faiz nasıl belirlenir?

Pek çok protokolde faiz, havuzun kullanım oranına göre artar:

  • Havuzda çok para varsa → borç faizi düşer

  • Herkes borç alıyorsa → borç faizi yükselir

Bu “piyasa gibi” davranır: talep artarsa fiyat (faiz) artar.

5) LTV, Health Factor ve Likidasyon

Burayı net anlamak DeFi’de hayatta kalma konusu.

LTV (Loan-to-Value) nedir?

Teminatına göre ne kadar borç aldığını gösterir.
Basitçe:

  • Teminatın 10.000$

  • Borcun 6.000$

  • LTV ≈ %60

Health Factor nedir?

Protokole göre değişse de, “pozisyonun ne kadar güvenli” olduğunu gösterir.
Health Factor düşerse (1’e yaklaşırsa), likidasyon riski artar.

Likidasyon nedir?

Fiyat düşer, teminat değeri azalır, borç riskli hale gelir → protokol teminatının bir kısmını satar, borcu kapatır.

Yeni başlayan hatası: “Borç aldım, tamam.”
Hayır. Borç aldıysan artık fiyat + teminat oranı takibindesin.

6) Likidite Nedir? Slippage Neden Olur?

Likidite, “bir varlığı fiyatı fazla bozmadan alıp satabilme kolaylığı”dır.

Likidite yüksekse:

  • Daha düşük slippage

  • Daha stabil fiyat

  • Daha iyi kullanıcı deneyimi

Likidite düşükse:

  • Küçük işlem bile fiyatı oynatır

  • Manipülasyon daha kolay olur

  • Likidasyonlar zincirleme zarar yaratabilir

DeFi’de likidite sadece trader’ı değil, protokol sağlığını da ilgilendirir:

  • DEX’ler havuzla çalışır

  • Lending’de likidasyon için piyasada alıcı-satıcı gerekir

  • Stablecoin peg’i için derinlik gerekir

7) AMM Nedir? Order Book’tan Liquidity Pool’a

Klasik borsalarda (CEX) “order book” vardır: alış-satış emirleri eşleşir.
Ama zincir üstünde order book yönetmek (özellikle eski dönemde) pahalıydı.

DeFi’de devrim yaratan model: AMM (Automated Market Maker)
AMM’de emir defteri yerine likidite havuzu vardır ve fiyat, havuz dengesine göre oluşur.

En bilinen AMM mantığı: constant product (x*y=k). Uniswap bu modeli popülerleştirdi. 
Uniswap v1’in 2018’de çıkması, DEX’lerin ölçeklenmesi için büyük dönüm noktası oldu. 

8) LP Token Nedir? Komisyon Geliri Nasıl Kazanılır?

Bir havuza (ör. ETH/USDC) likidite verdiğinde:

  • İki varlığı belirli oranlarda yatırırsın

  • Protokol sana LP token verir

  • Bu token, havuzdaki payını temsil eder

Swap yapanlar her işlemde ücret öder:

  • Ücretler havuza eklenir

  • Sen payın oranında bu gelire ortak olursun

Kritik nokta: LP olmak “faiz gibi sabit” değil, “piyasa gibi değişken” bir iştir. Çünkü havuz içindeki varlık oranların fiyat hareketiyle değişir.

9) Impermanent Loss Nedir? (Örnekle)

Impermanent loss (IL), havuzdaki fiyat değişimi nedeniyle LP’nin “sadece elinde tutsa (HODL)” daha iyi durumda olabileceği farktır.

Örnek mantık:

  • ETH hızla yükselirse havuz, senin ETH’lerini “satmış gibi” davranır → daha fazla stablecoin’e dönersin

  • ETH hızla düşerse havuz, stablecoin’ini “ETH almış gibi” dönüştürür

Bu kayıp “impermanent” denir çünkü fiyat eski seviyeye dönerse kayıp azalabilir.
Ama fiyat geri dönmezse, pratikte IL kalıcı gibi hissedilir.

IL’yi azaltma yolları:

  • Stable-stable havuzlar (USDC/DAI gibi)

  • Daha düşük volatil çiftler

  • Konsantre likiditeyi doğru aralıkta kullanmak (ileri seviye)

  • Toplam getiri (fee + teşvik) IL’yi aşıyor mu kontrol etmek

10) Yield Farming Nedir?

Yield farming, DeFi’de getiriyi artırmak için varlıkları farklı protokollerde stratejik biçimde konumlandırma pratiğidir.

Getiri kaynakları:

  • Lending faizi

  • DEX işlem ücretleri

  • Protokol teşvikleri (token dağıtımı)

  • Staking / restaking ödülleri

Yield farming’i “getiri avcılığı” yapan şey:

  • Sermayeyi en verimli yere taşır

  • Bazen otomasyon kullanır (vault/optimizer)

Basit tanım: Yield farming = faiz + komisyon + teşvik kombinasyonunu optimize etme oyunu.

11) Yield Farming’in Kısa Tarihi (DeFi Summer)

DeFi’nin büyümesi birkaç kritik eşikle hızlandı:

2017: DAI ve “on-chain teminatlı borç” fikri

DAI’nin ilk sürümünün 2017’de çıkması DeFi açısından önemli kilometre taşıdır. 

2018: Uniswap ve AMM’lerin sahneye çıkışı

Uniswap v1’in Kasım 2018’de çıkması, likidite havuzu tabanlı DEX modelini kitleselleştirdi. 

2020: “DeFi Summer” ve liquidity mining patlaması

2020’de DeFi’ye kilitlenen toplam değer (TVL) ciddi şekilde büyüdü; “yield farming” kavramı burada popülerleşti. 
Compound’da kullanıcıların COMP kazanmaya başlaması (Haziran 2020) liquidity mining trendini ateşleyen olaylardan biri olarak anılır.

2021–2022: Büyüme + riskin faturası

Hack’ler, rug pull’lar, aşırı kaldıraç… DeFi, “bedava para” olmadığını acı şekilde hatırlattı.

2023–2025: Verimlilik ve yeni varlık sınıfları

L2’ler, liquid staking, RWAs gibi başlıklar DeFi’nin daha “kurumsal” kullanımlarını artırdı.

12) Stablecoin’ler ve DeFi Faizi

Stablecoin’ler DeFi’nin omurgasıdır. Çünkü kullanıcıların çoğu getiriyi “USD bazında” düşünür.

Ama stablecoin = risksiz demek değil:

  • Depeg riski (1$ sabitinin bozulması)

  • Rezerv şeffaflığı (merkezli stablecoinlerde)

  • Protokol riski (sentetik stablecoinlerde)

Stablecoin faizleri genelde şunlara bağlıdır:

  • Lending talebi

  • Piyasa risk iştahı

  • Protokol teşvikleri

  • Stablecoin arzı ve zincirler arası likidite

13) DeFi Risk Haritası

DeFi’de kaybın en sık geldiği yerler:

  1. Akıllı kontrat açıkları (audit olsa bile 0-day olabilir)

  2. Oracle riski (yanlış fiyat = yanlış likidasyon)

  3. Likidasyon riski (teminat düşerse pozisyon kapanır)

  4. Impermanent loss (LP’lerde özellikle volatil çiftlerde)

  5. Stablecoin depeg (“stable” her zaman stable değil)

  6. Yönetişim/anahtar riski (admin key / parametre değişimi)

Kural: Yüksek APY çoğu zaman yüksek risk demektir.

14) Yeni Trendler: L2, LST, Restaking, RWA

Son dönemde DeFi’yi taşıyan 4 trend:

  • L2 (Layer-2): Daha ucuz ve hızlı işlemler

  • LST (Liquid Staking Token): Stake getirisi + likidite

  • Restaking: Ek güvenlik katmanı + ek getiri iddiası

  • RWA: Tahvil, kredi gibi gerçek dünya varlıklarının tokenizasyonu

Bu trendler DeFi’yi iki yöne iter:

  • Daha kurumsal kullanım alanları

  • Daha karmaşık stratejiler + yeni risk yüzeyleri

15) Yeni Başlayanlar İçin Adım Adım

DeFi’ye yeni başlıyorsan “hemen yield farming” yerine:

  1. Cüzdan güvenliği

  • Seed phrase offline

  • Donanım cüzdan düşün

  • Phishing’e karşı dikkat

  1. Küçük miktarla test

  • Hedef: süreçleri öğrenmek

  1. Basit ürünler

  • Stablecoin lending

  • Büyük havuzlarda swap

  • Düşük volatil çiftlerde LP

  1. Riskli katmanlara sonra geç

  • Leverage, long-tail token havuzları, “uçuk APY” farm’lar

  1. İşlem maliyetini hesapla

  • Ağ ücretleri, küçük portföyde getiriyi silebilir

16) Sık Sorulan Sorular (FAQ)

DeFi nedir kısaca?

DeFi, finansal işlemlerin bankalar yerine blokzincirde çalışan akıllı kontratlar üzerinden yapılmasıdır.

DeFi’de faiz nasıl kazanılır?

Genelde iki şekilde: lending protokollerinde borç faizinden pay alarak veya DEX’lerde likidite sağlayıp işlem ücretlerinden pay alarak.

Yield farming ile staking aynı mı?

Hayır. Staking genelde ağ güvenliğine katkı karşılığı ödül almayı ifade eder. Yield farming ise farklı DeFi protokollerinde getiriyi optimize etme stratejisidir.

Likidite havuzu nedir?

AMM’lerde swap işlemlerini mümkün kılan, iki varlığın tutulduğu havuzdur. Likidite sağlayanlar (LP) ücretlerden pay alır.

Impermanent loss nedir?

Likidite sağladığın havuzda fiyat değiştiğinde, varlığı sadece elinde tutsaydın daha iyi durumda olabileceğin farktır.

DeFi güvenli mi?

DeFi şeffaftır ama risksiz değildir: kontrat açıkları, oracle hataları, likidasyon ve stablecoin depeg gibi riskler vardır.

17) Sonuç + İçerik Önerileri

DeFi, bankacılığın “kurallarını” koda dökerek finansı daha erişilebilir hâle getirmeyi hedefler.

  • Faiz: lending piyasasında borçlanma talebinden doğar

  • Likidite: AMM havuzlarıyla swap’ı mümkün kılar

  • Yield farming: faiz + komisyon + teşvikleri stratejiye çevirir

Ama yazının sonuna şunu çivileyelim:

DeFi’de getiri, riskin kılık değiştirmiş hâlidir.

İç Link Önerileri :

Tags: Bitcoin

İlgili Yazılar

0 Yorum

Bu içeriğe henüz yorum eklenmemiş.

Yorum Gönder

Yorumunuz onay sürecinden geçtikten sonra yayınlanacaktır, lütfen bunu düşünerek argo kelime içermeyen yorumlar gönderin.