Bitcoin Script Nedir? Neden Bilinçli Olarak Sınırlı Tasarlandı?

Bitcoin Script, Bitcoin ağında işlemlerin hangi şartlar altında harcanabileceğini tanımlayan basit ama kritik bir betik dilidir. Ne işe yaradığı, neden kasıtlı olarak sınırlı tutulduğu ve kimler için risk oluşturabileceği sıkça merak edilir. Bitcoin Script; geliştiricilere esneklik sunarken hata, saldırı ve sistemsel karmaşıklığı azaltmayı hedefler. Özellikle kontrolsüz mantık akışlarına alışkın olanlar için bu sınırlı yapı riskli algılanabilir.

Bu yazıda Bitcoin Script’in ne olduğunu, nasıl çalıştığını, neden Turing-complete olmadığını ve bu tasarımın güvenlik ile merkeziyetsizlik açısından ne anlama geldiğini öğreneceksiniz. Ayrıca ScriptSig, ScriptPubKey, UTXO modeli, multisig, timelock ve Taproot gibi konular pratik örneklerle ele alınacak.

Bitcoin Script nedir?

Bitcoin Script, Bitcoin ağında bir çıktının hangi koşullarla harcanabileceğini belirleyen bir komut dizisidir. Teknik olarak stack tabanlı çalışır ve koşul sağlanmadan işlem geçerli sayılmaz. Birçok Bitcoin ekosisteminde Script, güvenliğin temel katmanı olarak görülür.

Pratikte Bitcoin Script konusunda en çok yapılan hata, onu genel amaçlı bir programlama dili sanmaktır. Script yalnızca doğrulama mantığı içerir; döngü, karmaşık durum yönetimi veya harici çağrılar bulunmaz.

Bitcoin Script nasıl çalışır?

Bitcoin Script iki parçadan oluşan bir yapı üzerinden çalışır: kilitleme ve açma mantığı. İşlem doğrulaması sırasında bu iki parça birlikte değerlendirilir. Bu süreçte ortalama 10–15 opcode çalıştırılır.

Gerçek projelerde Bitcoin Script ile ilgili karşılaşılan sorun, yanlış sırada opcode kullanımıdır. Stack tabanlı yapı, klasik programlama mantığına alışık olanlar için ilk aşamada kafa karıştırıcı olabilir.

ScriptPubKey ve ScriptSig ne anlama gelir?

ScriptPubKey, bir çıktının nasıl harcanabileceğini tanımlar ve “locking script” olarak bilinir. ScriptSig ise bu kilidi açmak için gereken verileri sağlar. Bu yapı sayesinde her işlem kendi doğrulama kuralını taşır.

Bitcoin Script tarafında sık görülen bir durum, ScriptSig’in gereğinden fazla veri içermesidir. Bu durum işlem boyutunu artırır ve ücretleri yükseltebilir.

UTXO modeli ile Bitcoin Script ilişkisi

UTXO modeli, harcanmamış çıktılar üzerinden çalışır ve her çıktı kendi Script’ine sahiptir. Bu yapı, doğrulamayı paralel hale getirir ve node başına düşen yükü azaltır.

UTXO + Script birleşimi, saniyede ortalama 3–7 işlem kapasitesine rağmen ağın yıllardır stabil çalışmasını sağlar. Güncel Bitcoin Script modellerinde bu tasarım bilinçli olarak korunur.

Bitcoin neden Turing-complete değil?

Turing-complete bir sistem, teorik olarak sonsuz döngülere izin verir. Bitcoin Script’te döngü ve koşullu dallanma kısıtlıdır. Bunun nedeni öngörülemez işlem sürelerini engellemektir.

Bitcoin neden Turing complete değil sorusunun cevabı güvenliktir. Bir node’un bir işlemi doğrularken maksimum birkaç milisaniyeden fazla zaman harcamaması hedeflenir.

Bitcoin Script neden bilinçli olarak sınırlı?

Bitcoin Script’in sınırlı olması saldırı yüzeyini küçültür. Daha az opcode, daha az hata ve daha az exploit ihtimali demektir. Bu, son dönemde özellikle node operatörleri tarafından olumlu görülür.

Birçok Bitcoin Script ekosisteminde geliştiriciler bu sınırlamayı dezavantaj değil, güvenlik garantisi olarak değerlendirir.

Bitcoin Script opcode nedir?

Opcode’lar, Script içinde kullanılan komutlardır. Toplamda yaklaşık 200 opcode tanımlıdır ancak aktif kullanılanların sayısı 30–40 civarındadır.

Gerçek projelerde Bitcoin Script ile ilgili karşılaşılan sorun, devre dışı bırakılmış opcode’lara güvenilmesidir. Bu opcode’lar güvenlik gerekçesiyle kapalıdır.

Multisig ve timelock mantığı

Multisig, bir işlemin harcanması için birden fazla imza gerektirir. Örneğin 2-of-3 multisig, kurumsal cüzdanlarda yaygındır.

Timelock ise bir çıktının belirli bir blok yüksekliği veya zaman geçmeden harcanamamasını sağlar. Bu yapı, escrow ve güvenli transferlerde kullanılır.

CLTV ve CSV ne işe yarar?

CheckLockTimeVerify (CLTV), mutlak zaman kilidi sağlar. CheckSequenceVerify (CSV) ise göreli zaman kilidi sunar. Bu iki opcode Lightning Network gibi katmanlarda kritik rol oynar.

Bitcoin Script tarafında sık görülen bir durum, CLTV ve CSV’nin karıştırılmasıdır. Yanlış kullanım fonların kilitli kalmasına yol açabilir.

Taproot ve Schnorr imzalarının Script’e etkisi

Taproot, Script dallarını gizleyerek zincir üzerinde daha az veri bırakır. Schnorr imzaları ise çoklu imzaları tek imza gibi gösterir.

Bu güncelleme ile işlem boyutlarında ortalama %10–20 azalma sağlanmıştır. Güncel Bitcoin Script modellerinde bu, gizlilik ve verimlilik artışı anlamına gelir.

Bitcoin Script ile Ethereum akıllı kontratları farkı

Bitcoin Script doğrulama odaklıdır; Ethereum ise durum odaklıdır. Ethereum Turing-complete iken Bitcoin bilinçli olarak değildir.

Bu fark, Bitcoin ağının neden daha muhafazakâr ama daha stabil çalıştığını açıklar. Altcoin ekosisteminde bu yaklaşım farklılık gösterebilir.

Bitcoin Script avantajları ve dezavantajları

Avantajlar arasında öngörülebilirlik, düşük saldırı yüzeyi ve node dostu yapı bulunur. Dezavantaj olarak ise esneklik ve kompleks uygulama eksikliği sayılabilir.

Bitcoin Script, Bitcoin ağının güvenlik felsefesinin doğrudan bir yansımasıdır. Bu yaklaşım, Altcoin projeleriyle kıyaslandığında daha katıdır.

• Yanlış opcode kullanımı → işlem geçersiz olur → testnet’te dene
• CLTV/CSV karışıklığı → fon kilitlenir → dokümantasyon kontrolü
• Gereksiz veri → yüksek ücret → minimal Script
• Yanlış multisig oranı → erişim kaybı → yedek anahtar
• UTXO yönetimi → şişkin cüzdan → periyodik konsolidasyon
• Taproot uyumsuzluğu → doğrulama hatası → güncel node
• Script sırası hatası → başarısız doğrulama → stack simülasyonu
• Devre dışı opcode → geçersiz işlem → BIP kontrolü
• Fee hesabı → gecikme → mempool takibi
• Yanlış adres tipi → uyumsuzluk → adres formatı kontrolü

SSS

Bitcoin Script öğrenmek zor mu?
Temel mantık öğrenildiğinde orta seviyede zorluk sunar.

Bitcoin smart contract var mı?
Sınırlı ve doğrulama odaklı sözleşmeler vardır.

Neden döngü yok?
Sonsuz işlem riskini önlemek için.

Script ücretleri etkiler mi?
Evet, veri boyutu doğrudan ücreti etkiler.

Taproot Script’i zorlaştırır mı?
Hayır, daha gizli ve verimli hale getirir.

© bitcoinkactl.com